تحلیلگر تعاملی کالابرگ

تغییرات کلیدی آبان ۱۴۰۴ و پیامدهای آن

 

۱. تغییر اصلی آبان ۱۴۰۴: اولویت‌بندی سبد کالا

بر اساس تصمیم جدید، لیست ۱۱ تا ۱۵ قلمی کالاهای اساسی در کالابرگ، محدودتر و اولویت‌بندی می‌شود. این تغییر به دلیل استقبال کم مردم از برخی اقلام (مانند ماکارونی و لبنیات) و تمایل بیشتر به کالاهای ضروری‌تر (مانند برنج، روغن و گوشت) صورت می‌گیرد.

سبد جدید (اولویت‌بندی شده)
سبد قدیم (۱۱ تا ۱۵ قلم)

تمرکز بر تقاضای واقعی

اقلام با اولویت بالا و تقاضای بیشتر در صدر لیست قرار می‌گیرند:

• حبوبات، برنج، روغن
• گوشت قرمز و گوشت مرغ
• اقلام کم‌طرفدار (مانند ماکارونی، شیر، پنیر) حذف یا اولویت‌شان کاهش می‌یابد.

سبد گسترده قبلی

لیست پیشین شامل ۱۱ قلم اساسی بر اساس انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای بود:

• مرغ، تخم‌مرغ، گوشت منجمد
• قند و شکر، روغن
• ماست، شیر، پنیر
• ماکارونی، حبوبات

۲. وضعیت شما: چه کسانی کالابرگ می‌گیرند؟

در طرح دولت چهاردهم، ۷ دهک اول درآمدی همزمان یارانه نقدی و کالابرگ غیرنقدی دریافت می‌کنند. دهک‌های ۸ تا ۱۰ در حال حذف شدن از لیست یارانه‌بگیران هستند. دهک خود را انتخاب کنید تا وضعیت خود را ببینید:

دهک‌های ۱ تا ۳
دهک‌های ۴ تا ۷
دهک‌های ۸ تا ۱۰

لطفاً یک گروه دهک را برای نمایش وضعیت انتخاب کنید.

ترکیب جمعیت یارانه‌بگیر (از ۹۰ میلیون نفر)

دولت در حال حذف ۲۷ میلیون نفر (۳ دهک بالا) برای تأمین اعتبار کالابرگ دهک‌های پایین است.

۳. تاریخچه: کالابرگ چگونه به اینجا رسید؟

طرح کالابرگ الکترونیک مسیری پر فراز و نشیب را از حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی تا کنون طی کرده است. این جدول زمانی، رویدادهای کلیدی را نشان می‌دهد.

اسفند ۱۴۰۰

حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی

مجلس این تصمیم را تصویب کرد و دولت سیزدهم موظف به جبران آثار تورمی آن شد.

سال ۱۴۰۲

اجرای کالابرگ اختیاری (دولت ۱۳)

خانوارها می‌توانستند بین یارانه نقدی یا کالابرگ (با ۱۲۰ هزار تومان تشویقی) انتخاب کنند.

ابتدای ۱۴۰۳

توقف طرح

در سال ۱۴۰۳ هیچ مبلغی به عنوان کالابرگ شارژ نشد.

مرداد ۱۴۰۳

احیای طرح (دولت ۱۴)

طرح به صورت اجباری (هم نقدی و هم کالابرگ) برای دهک‌های ۱ تا ۷ اجرا شد.

آبان ۱۴۰۴

اولویت‌بندی سبد کالا

تعداد اقلام کاهش یافت و بر اساس تقاضای واقعی مردم اولویت‌بندی شد.

۴. تصویر کلان: چرا این تغییرات در حال رخ دادن است؟

تصمیمات مربوط به کالابرگ در خلاء گرفته نمی‌شود. دو فشار عمده اقتصادی یعنی “تغییر نرخ ارز” و “کاهش بودجه” محرک‌های اصلی این تغییرات هستند.

فشار اول: شکاف ارزی

دولت قصد دارد ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی را حذف و با ارز مبادله‌ای (بالای ۷۰,۰۰۰ تومان) جایگزین کند. این امر قیمت کالاها را جهش خواهد داد.

فشار دوم: کاهش بودجه

بودجه کالاهای اساسی (دارو، نهاده‌ها و…) در قانون بودجه ۱۴۰۴ از ۱۱ میلیارد دلار در سال گذشته به ۸ میلیارد دلار کاهش یافته است.

پیامد: حذف “طبقه متوسط”

برای تأمین مالی کالابرگ، دولت در حال حذف ۳ دهک بالایی است که وزیر رفاه آن‌ها را “طبقه متوسط” می‌نامد. به گفته وی، در تهران، خانواری با درآمد ۳۰ میلیون تومان و مالک خانه، جزو ۳ دهک بالا محاسبه شده و یارانه‌اش قطع خواهد شد. این سیاست، فشار مضاعفی بر طبقه‌ای وارد می‌کند که همزمان با تورم ناشی از تغییر نرخ ارز نیز مواجه است.

 

 

 

تحلیل جامع سیاست‌های یارانه‌ای و طرح کالابرگ الکترونیک در ایران: ارزیابی مرحله پنجم و چشم‌انداز آینده

 

 

بخش ۱: آخرین اخبار ایران تا تاریخ امروز در سال ۱۴۰۴: مرحله پنجم کالابرگ و مدل ترکیبی حمایت معیشتی

 

در آبان ماه سال ۱۴۰۴، دولت ایران فصلی جدید از سیاست‌های حمایتی خود را با اجرای مرحله پنجم طرح کالابرگ الکترونیک آغاز کرد. این مرحله که پس از یک وقفه نزدیک به یک ساله مجدداً فعال شده است، نشان‌دهنده یک تحول راهبردی در نظام توزیع یارانه‌ها و حرکت به سوی یک مدل ترکیبی از حمایت نقدی و کالایی است.¹ اجرای این فاز با اصرار و پیگیری‌های مکرر مجلس شورای اسلامی، به ویژه رئیس مجلس، و تعامل با دستگاه‌های اجرایی، از جمله وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان برنامه و بودجه، صورت پذیرفته و هدف آن، تقویت امنیت غذایی خانوارهای کم‌درآمد و متوسط در برابر فشارهای تورمی است.²

 

مدل پرداخت ترکیبی: تلفیق یارانه نقدی و اعتبار کالایی

 

ویژگی برجسته و متمایزکننده مرحله پنجم، ساختار پرداخت دوگانه آن است. در این مدل، خانوارهای مشمول علاوه بر دریافت یارانه نقدی ماهانه خود، اعتباری مجزا برای خرید کالاهای اساسی نیز دریافت می‌کنند.⁶ این رویکرد به دولت امکان می‌دهد تا ضمن حفظ بخشی از نقدینگی در دست خانوار برای پوشش هزینه‌های متنوع، بخش دیگری از حمایت خود را به سمت تأمین کالری و پروتئین‌های ضروری هدایت کند. این ساختار ترکیبی را می‌توان تلاشی برای ایجاد تعادل میان اهداف سیاستی دولت برای بهبود تغذیه عمومی و ترجیح تاریخی خانوارها برای دریافت وجه نقد دانست؛ ترجیحی که از زمان آغاز پرداخت یارانه‌های نقدی در سال ۱۳۸۹ شکل گرفته است. جزئیات این مدل پرداخت به تفکیک دهک‌های درآمدی به شرح زیر است:

• دهک‌های اول تا سوم: این گروه که آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه را تشکیل می‌دهają، ماهانه مبلغ ۴۰۰ هزار تومان یارانه نقدی به ازای هر نفر دریافت می‌کنند. علاوه بر این، اعتبار کالابرگ به مبلغ ۵۰۰ هزار تومان برای هر فرد به حساب سرپرست خانوار تخصیص می‌یابد. در مجموع، هر فرد در این سه دهک از حمایت معیشتی ۹۰۰ هزار تومانی برخوردار می‌شود.⁷
• دهک‌های چهارم تا هفتم: این گروه که طبقه متوسط پایین جامعه را نمایندگی می‌کنند، ماهانه مبلغ ۳۰۰ هزار تومان یارانه نقدی به ازای هر نفر دریافت می‌کنند. اعتبار کالابرگ برای این دهک‌ها ۳۵۰ هزار تومان برای هر فرد تعیین شده است که مجموع دریافتی هر نفر را به ۶۵۰ هزار تومان می‌رساند.²
• دهک‌های هشتم و نهم: این دو دهک از طرح کالابرگ الکترونیک مستثنی شده‌اند و تنها یارانه نقدی ماهانه به مبلغ ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر را دریافت می‌کنند.⁷
• دهک دهم: بر اساس سیاست‌های جدید دولت برای هدفمندسازی یارانه‌ها، خانوارهای قرار گرفته در دهک دهم درآمدی از دریافت هر دو نوع یارانه نقدی و کالابرگ محروم شده‌اند.⁸

 

بازنگری در سبد کالایی: تمرکز بر تنوع پروتئینی و اقلام ضروری

 

یکی از مهم‌ترین تغییرات در مرحله پنجم، بازنگری و به‌روزرسانی سبد کالاهای مشمول طرح است. در حالی که اقلام اساسی پیشین مانند برنج، روغن، ماکارونی، لبنیات، تخم‌مرغ و گوشت مرغ همچنان در سبد حضور دارند، دولت با افزودن منابع پروتئینی جدید و متنوع‌تر، گامی مستقیم در جهت بهبود کیفیت تغذیه خانوارها برداشته است.² افزودن اقلامی چون گوشت بوقلمون، بلدرچین، ماهی و میگو به فهرست کالاهای یارانه‌ای، واکنشی مستقیم به افزایش سرسام‌آور قیمت پروتئین‌های سنتی (مانند گوشت قرمز) و تلاش برای ارائه جایگزین‌های مقرون‌به‌صرفه‌تر به منظور حفظ حداقل سرانه مصرف پروتئین در کشور است.¹²

همزمان، گزارش‌ها حاکی از آن است که دولت قصد دارد از میان فهرست ۱۱ تا ۱۵ قلمی پیشین، کالاهای ضروری‌تر را اولویت‌بندی کند. این اقدام ممکن است به کاهش تعداد کل اقلام تحت پوشش منجر شود تا منابع یارانه‌ای به شکل متمرکزتری بر کالاهای پرمصرف و حیاتی هزینه شود و از پراکندگی منابع جلوگیری گردد.¹

 

جدول ۱: خلاصه وضعیت پرداخت یارانه و کالابرگ (آبان ۱۴۰۴)

 

دهک درآمدی	مبلغ یارانه نقدی (به ازای هر نفر)	مبلغ اعتبار کالابرگ (به ازای هر نفر)	مجموع دریافتی (به ازای هر نفر)	توضیحات
اول تا سوم	۴۰۰,۰۰۰ تومان	۵۰۰,۰۰۰ تومان	۹۰۰,۰۰۰ تومان	مشمول هر دو طرح یارانه نقدی و کالابرگ الکترونیک
چهارم تا هفتم	۳۰۰,۰۰۰ تومان	۳۵۰,۰۰۰ تومان	۶۵۰,۰۰۰ تومان	مشمول هر دو طرح یارانه نقدی و کالابرگ الکترونیک
هشتم و نهم	۳۰۰,۰۰۰ تومان	۰ تومان	۳۰۰,۰۰۰ تومان	فقط مشمول دریافت یارانه نقدی
دهم	۰ تومان	۰ تومان	۰ تومان	از هر دو طرح حمایتی حذف شده‌اند

 

مواضع دولت و مجلس: تعامل و تنش بر سر اجرا

 

اجرای مرحله پنجم کالابرگ در بستری از تعامل و گاه تنش میان دولت و مجلس صورت گرفته است. مجلس شورای اسلامی، با محوریت رئیس آن، محمدباقر قالیباف، بر اجرای فوری، کامل و بدون تأخیر قانون برای هر هفت دهک مشمول تأکید کرده و این طرح را ابزاری حیاتی برای حمایت از معیشت مردم می‌داند.³ در مقابل، مقامات دولتی مانند رئیس سازمان برنامه و بودجه و وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، ضمن تأکید بر عزم دولت برای اجرا، رویکردی محتاطانه‌تر را دنبال می‌کنند. آنها بر لزوم تأمین منابع مالی پایدار، اصلاح فرآیندهای اجرایی و اولویت‌بندی کالاها تأکید دارند و حتی احتمال آغاز طرح با پوشش دهک‌های کمتر و گسترش تدریجی آن را مطرح کرده‌اند.² این اختلاف دیدگاه نشان‌دهنده چالش بنیادین میان الزام قانونی و فوریت اجتماعی از یک سو، و محدودیت‌های بودجه‌ای و پیچیدگی‌های اجرایی از سوی دیگر است.

 

بخش ۲: توضیحات کامل: کالبدشکافی طرح کالابرگ الکترونیک

 

طرح کالابرگ الکترونیک، فراتر از یک سیاست توزیع یارانه، یک سازوکار پیچیده اقتصادی، فنی و اجتماعی است که با اهداف چندلایه طراحی شده است. درک عمیق این طرح مستلزم کالبدشکافی اهداف نظری، زیرساخت‌های فنی و اجرایی، و همچنین شناخت دقیق نهادهای مسئول و وظایف هر یک از آنهاست.

 

اهداف و مبانی نظری طرح

 

طرح کالابرگ الکترونیک بر چهار ستون اصلی استوار است:

1. حفاظت از قدرت خرید و مهار تورم کالاهای اساسی: هدف اصلی طرح، ایجاد یک سپر حمایتی برای خانوارهای کم‌درآمد و متوسط در برابر نوسانات شدید قیمت کالاهای ضروری است. این سیاست به ویژه پس از حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی و شوک تورمی ناشی از آن، اهمیت یافت.¹ در این مدل، دولت مابه‌التفاوت قیمت مصوب کالا (قیمت پایه) و قیمت روز بازار را به فروشنده پرداخت می‌کند و مصرف‌کننده نهایی کالا را با قیمت ثابت خریداری می‌کند. این مکانیزم، اثر تورم را بر سبد غذایی خانوار خنثی می‌سازد.²
2. تضمین امنیت غذایی و بهبود کیفیت تغذیه: برخلاف یارانه نقدی که می‌تواند صرف هر نوع هزینه‌ای شود، کالابرگ به صورت هدفمند مصرف را به سمت اقلام غذایی ضروری هدایت می‌کند. دولت با تعیین سبد کالایی، به دنبال تضمین حداقل کالری، پروتئین و مواد مغذی مورد نیاز برای خانوارهاست. این رویکرد، ابزاری برای سیاست‌گذاری در حوزه بهداشت عمومی و مقابله با سوءتغذیه محسوب می‌شود.¹²
3. هدفمندسازی و افزایش کارایی یارانه‌ها: این طرح گامی مهم در جهت گذار از یارانه‌های پنهان و ناکارآمد (مانند ارز ترجیحی که به ایجاد رانت و فساد گسترده منجر شد) به سمت حمایت مستقیم، شفاف و هدفمند از اقشار نیازمند است. با شناسایی دقیق دهک‌های درآمدی، منابع عمومی به جای توزیع همگانی، به دست کسانی می‌رسد که بیشترین نیاز را دارند.³
4. حمایت از تولید داخلی: هرچند تمرکز اصلی طرح بر مصرف‌کننده است، اما به صورت غیرمستقیم می‌تواند با ایجاد تقاضای تضمین‌شده برای کالاهای اساسی تولید داخل، به حمایت از تولیدکنندگان داخلی نیز کمک کند. این جنبه از طرح توسط برخی مسئولان به عنوان یکی از اهداف ثانویه ذکر شده است.³

 

سازوکار اجرایی و فنی

 

موفقیت طرح کالابرگ الکترونیک به یک زیرساخت فنی و اجرایی دقیق و پیچیده وابسته است که اجزای اصلی آن عبارتند از:

 

نظام دهک‌بندی و آزمون وسع

 

پایه و اساس کل طرح، توانایی دولت در شناسایی و طبقه‌بندی دقیق وضعیت اقتصادی خانوارهاست. این فرآیند که «آزمون وسع» نامیده می‌شود، توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و از طریق «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» مدیریت می‌شود.²³

• معیارهای شناسایی: دهک‌بندی بر اساس تحلیل داده‌های گسترده‌ای از جمله درآمد ماهانه اعضای خانوار، ارزش املاک و مستغلات، مدل و ارزش خودرو، مجموع تراکنش‌های بانکی (به ویژه هزینه‌های خرید)، تعداد سفرهای خارجی و سایر شاخص‌های اقتصادی صورت می‌گیرد.²¹
• فرآیند اعتراض: شفافیت و پاسخگویی در این سیستم از طریق ایجاد سازوکار اعتراض تأمین می‌شود. سرپرستان خانواری که به دهک تعیین‌شده برای خود معترض هستند، می‌توانند از طریق سامانه اینترنتی hemayat.mcls.gov.ir یا تماس با شماره تلفن ۰۲۱۶۳۶۹ درخواست بازبینی خود را ثبت کنند.⁶

 

زیرساخت فنی: شبکه ملی اعتبار (شما)

 

قلب تپنده طرح، یک پلتفرم دیجیتال یکپارچه به نام «شبکه ملی اعتبار» یا به اختصار «شما» است که تمامی فرآیندهای مربوط به تخصیص و مصرف اعتبار را مدیریت می‌کند.³²

• اعتبار مبتنی بر کد ملی: برخلاف تصور عمومی، اعتبار کالابرگ به هیچ حساب بانکی واریز نمی‌شود. این اعتبار به صورت مجازی به کد ملی سرپرست خانوار تخصیص می‌یابد.³⁴ این ویژگی امنیت سیستم را افزایش داده و از برداشت نقدی اعتبار جلوگیری می‌کند.
• استفاده با هر کارت بانکی: یکی از نوآوری‌های این طرح، عدم نیاز به کارت فیزیکی مجزا است. سرپرست خانوار می‌تواند با استفاده از هر یک از کارت‌های بانکی خود که به نام او ثبت شده، در پایانه‌های فروش (POS) فروشگاه‌های طرف قرارداد خرید کند. سیستم به صورت هوشمند، کد ملی صاحب کارت را شناسایی کرده و در صورت مشمول بودن، مبلغ یارانه‌ای را از اعتبار او کسر می‌کند و مابقی (در صورت وجود) از حساب بانکی پرداخت می‌شود.³⁶
• شبکه گسترده فروشگاهی: این طرح در بیش از ۲۳۰ هزار فروشگاه و مرکز خرده‌فروشی در سراسر کشور، از جمله تمامی فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ مانند افق کوروش، جانبو، رفاه، اتکا، هفت و هایپراستار، قابل اجراست.³⁹

 

روش‌های استعلام و اطلاع‌رسانی

 

برای سهولت دسترسی شهروندان به اطلاعات اعتبار خود، سه روش اصلی در نظر گرفته شده است:

1. کد دستوری (USSD): با شماره‌گیری کد #1463*500* از طریق تلفن همراه سرپرست خانوار، می‌توان به سرعت از میزان اعتبار باقیمانده مطلع شد.⁶
2. اپلیکیشن «شما»: این برنامه کاربردی جامع‌ترین ابزار در اختیار شهروندان است که امکاناتی نظیر مشاهده موجودی اعتبار، تاریخچه خریدها، فهرست کالاهای مشمول و یافتن نزدیک‌ترین فروشگاه‌های طرف قرارداد را فراهم می‌کند.⁶
3. ربات پیام‌رسان «بله»: به عنوان یک کانال ارتباطی دیگر، ربات کالابرگ در این پیام‌رسان نیز برای پاسخگویی به سوالات کاربران فعال است.⁶

این زیرساخت دیجیتال، در عمل یک پایگاه داده عظیم و پویا از الگوهای مصرف خانوارهای کم‌درآمد و متوسط ایجاد می‌کند. اطلاعات حاصل از این سیستم می‌تواند برای سیاست‌گذاری‌های آتی در حوزه‌هایی مانند رصد دقیق‌تر تورم، شناسایی کانون‌های فقر منطقه‌ای و طراحی بسته‌های حمایتی هدفمندتر، بسیار ارزشمند باشد.

 

نهادهای مسئول و تقسیم وظایف

 

اجرای موفقیت‌آمیز چنین طرح گسترده‌ای نیازمند هماهنگی دقیق میان چندین نهاد دولتی است:

• وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی: به عنوان متولی اصلی، مسئولیت کلیه جنبه‌های اجرایی طرح، از جمله مدیریت پایگاه رفاه ایرانیان، انجام آزمون وسع، تعیین دهک خانوارها، پاسخگویی به مردم و رسیدگی به اعتراضات را بر عهده دارد.²³
• سازمان برنامه و بودجه: وظیفه حیاتی تأمین و تخصیص منابع مالی (ریالی و ارزی) مورد نیاز طرح را بر عهده دارد. این سازمان همچنین مسئول ارزیابی آثار کلان اقتصادی طرح، به ویژه تأثیرات تورمی آن، و ارائه گزارش به هیئت دولت است.²
• وزارت جهاد کشاورزی: این وزارتخانه مسئولیت پایش وضعیت تولید کالاهای اساسی در کشور و ارائه گزارش‌های مربوط به زنجیره تأمین و توزیع این کالاها را برای اطمینان از دسترسی‌پذیری آنها در شبکه فروشگاهی بر عهده دارد.⁴⁵
• بانک مرکزی: با فراهم آوردن زیرساخت‌های پرداخت الکترونیک و ارائه داده‌های تراکنشی بانکی، نقشی کلیدی در فرآیند فنی اجرای طرح و همچنین در فرآیند آزمون وسع ایفا می‌کند.⁴⁵

 

بخش ۳: تاریخچه: از هدفمندی تا کالابرگ الکترونیک، سفری در سیاست‌های یارانه‌ای ایران

 

سیاست‌های یارانه‌ای در ایران طی پانزده سال گذشته مسیری پرفراز و نشیب را طی کرده است. طرح کالابرگ الکترونیک جدیدترین حلقه از زنجیره‌ای از سیاست‌هاست که هر یک در واکنش به چالش‌ها و شکست‌های سیاست پیشین طراحی شده‌اند. درک این سیر تاریخی برای فهم منطق و ضرورت‌های طرح فعلی ضروری است.

 

مرحله اول: هدفمندسازی یارانه‌ها و تولد یارانه نقدی (۱۳۸۹)

 

نقطه عطف سیاست‌های حمایتی مدرن در ایران، اجرای «قانون هدفمند کردن یارانه‌ها» در آذر ماه ۱۳۸۹ در دولت دهم بود. تا پیش از آن، دولت‌ها میلیاردها دلار یارانه پنهان را از طریق کنترل قیمت حامل‌های انرژی (بنزین، گازوئیل، برق) و کالاهای اساسی پرداخت می‌کردند؛ سیاستی که به مصرف بی‌رویه، قاچاق گسترده و توزیع ناعادلانه منابع منجر می‌شد. قانون هدفمندی با حذف بخش بزرگی از این یارانه‌های پنهان، منابع حاصله را در قالب پرداخت نقدی مستقیم و همگانی به حساب سرپرستان خانوار واریز کرد. مبلغ اولیه این یارانه ۴۵,۵۰۰ تومان به ازای هر نفر در ماه بود که در زمان خود یک تحول بزرگ اقتصادی و اجتماعی محسوب می‌شد.⁴⁷ این سیاست، یارانه را از کالا جدا کرد و آن را به شکل درآمدی در اختیار خانوارها قرار داد.

 

مرحله دوم: سیاست ارز ترجیحی و چالش کنترل قیمت (۱۳۹۷)

 

با خروج ایالات متحده از برجام در بهار ۱۳۹۷ و تشدید تحریم‌ها، اقتصاد ایران با یک بحران ارزی شدید مواجه شد. در این شرایط، دولت دوازدهم برای جلوگیری از جهش قیمت کالاهای اساسی و دارو که عمدتاً وارداتی بودند، سیاست «ارز ترجیحی» یا «دلار ۴۲۰۰ تومانی» را معرفی کرد.⁵¹ هدف این بود که واردکنندگان کالاهای ضروری، ارز مورد نیاز خود را با نرخی بسیار پایین‌تر از بازار آزاد دریافت کنند و در نتیجه، قیمت این کالاها برای مصرف‌کننده نهایی ثابت بماند.

اما این سیاست در عمل به یکی از بزرگترین بسترهای ایجاد رانت و فساد در تاریخ اقتصادی ایران تبدیل شد. شکاف عظیم میان نرخ ارز ترجیحی و نرخ بازار آزاد، انگیزه‌ای قوی برای سوءاستفاده ایجاد کرد. بسیاری از واردکنندگان، ارز ارزان را دریافت کرده اما کالای خود را با قیمت‌های نزدیک به بازار آزاد به فروش می‌رساندند یا حتی کالای وارداتی را به کشورهای همسایه قاچاق می‌کردند. در نتیجه، میلیاردها دلار از ذخایر ارزی کشور هدر رفت، بدون آنکه هدف اصلی یعنی کنترل قیمت برای مردم محقق شود. این سیاست به «دلار جهانگیری» معروف شد و انتقادات گسترده‌ای را از سوی اقتصاددانان به همراه داشت.⁵³

 

مرحله سوم: جراحی اقتصادی و ضرورت یک سیاست جبرانی (۱۴۰۱)

 

با آشکار شدن ناکارآمدی و هزینه‌های هنگفت سیاست ارز ترجیحی، دولت سیزدهم در اردیبهشت ۱۴۰۱ دست به یک «جراحی اقتصادی» زد و تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی برای کالاهای اساسی را متوقف کرد.¹ این اقدام که از نظر اقتصادی ضروری بود، به یک شوک قیمتی فوری و شدید منجر شد و قیمت کالاهایی مانند روغن، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات در مدت کوتاهی چند برابر شد.⁵⁷

برای مدیریت پیامدهای اجتماعی و اقتصادی این شوک، دولت دو اقدام همزمان را در دستور کار قرار داد:

1. افزایش مبلغ یارانه نقدی: مبلغ یارانه نقدی برای دهک‌های پایین به ۴۰۰ هزار تومان و برای دهک‌های میانی به ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافت.
2. معرفی طرح کالابرگ الکترونیک: به عنوان یک سیاست جبرانی مکمل، طرح کالابرگ الکترونیک متولد شد تا به طور خاص، افزایش قیمت ناشی از حذف ارز ترجیحی را برای سبد کالاهای اساسی پوشش دهد. این طرح، تلاشی برای بازگرداندن یارانه به کالا بود، اما این بار نه به شکل پنهان و در مبدأ (به واردکننده)، بلکه به شکل شفاف و در مقصد (به مصرف‌کننده).¹

این سیر تحول، یک چرخه از سیاست‌گذاری واکنشی را به نمایش می‌گذارد: سیاست یارانه نقدی در پاسخ به ناکارآمدی یارانه‌های پنهان ایجاد شد؛ سیاست ارز ترجیحی در پاسخ به ناتوانی یارانه نقدی در مهار تورم ناشی از شوک ارزی معرفی شد؛ و در نهایت، طرح کالابرگ الکترونیک در پاسخ به شکست فاجعه‌بار سیاست ارز ترجیحی و برای جبران آثار تورمی حذف آن، طراحی گردید.

 

مرحله چهارم: تکامل و احیای طرح در دولت‌های سیزدهم و چهاردهم

 

طرح کالابرگ الکترونیک در دولت سیزدهم طی چند مرحله آزمایشی و سراسری اجرا شد. یکی از برجسته‌ترین این مراحل، «طرح فجرانه» بود که با ارائه مشوق‌های بیشتر، مشارکت خانوارها را به میزان قابل توجهی افزایش داد.⁵⁹ با این حال، به دلیل چالش‌های مربوط به تأمین منابع مالی و پیچیدگی‌های اجرایی، اجرای طرح برای نزدیک به یک سال متوقف شد.¹

دولت چهاردهم با رویکردی جدید این طرح را احیا کرده است. تغییرات کلیدی در این دوره شامل تأمین منابع طرح از محل حذف یارانه سه دهک بالای درآمدی، اجباری کردن دریافت کالابرگ برای هفت دهک اول (در کنار یارانه نقدی)، و تمرکز ویژه بر بهبود سبد غذایی با افزودن اقلام پروتئینی جدید است.¹² این تحولات نشان می‌دهد که کالابرگ از یک سیاست جبرانی موقت، به یکی از ارکان اصلی نظام رفاهی و حمایتی کشور در حال تبدیل شدن است.

 

بخش ۴: مثال‌های تجربی: طرح در زندگی روزمره مردم

 

برای درک بهتر تأثیرات طرح کالابرگ الکترونیک، بررسی سناریوهای واقعی از زندگی خانوارهای مختلف می‌تواند بسیار راهگشا باشد. این مثال‌ها نشان می‌دهند که چگونه سیاست‌های کلان اقتصادی در سطح خرد و در سبد خرید روزمره مردم تجلی می‌یابند.

 

سناریوی ۱: خانوار چهار نفره در دهک دوم (خانواده کم‌درآمد)

 

این خانواده، متشکل از والدین و دو فرزند، در یکی از شهرهای کوچک زندگی می‌کند و درآمد ماهانه آنها زیر خط فقر قرار دارد. با اجرای مرحله پنجم طرح، وضعیت مالی آنها به شکل زیر تغییر می‌کند:

• مجموع حمایت ماهانه: این خانوار به ازای هر نفر ۹۰۰ هزار تومان (۴۰۰ هزار تومان نقدی و ۵۰۰ هزار تومان کالابرگ) دریافت می‌کند. بنابراین، مجموع حمایت دولتی برای این خانواده در ماه به $4 \times 900,000 = 3,600,000$ تومان می‌رسد.
• تفکیک حمایت: از این مبلغ، ۱,۶۰۰,۰۰۰ تومان به صورت نقدی به حساب سرپرست خانوار واریز می‌شود و ۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان به عنوان اعتبار برای خرید کالاهای اساسی در کد ملی او شارژ می‌گردد.
• الگوی مصرف: سرپرست خانوار می‌تواند با مراجعه به یکی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای طرف قرارداد، بخش عمده‌ای از نیازهای غذایی ماهانه خود را تأمین کند. او می‌تواند با استفاده از اعتبار ۲ میلیون تومانی، اقلامی مانند ۱۰ کیلوگرم برنج، ۴ بطری روغن، ۲ کیلوگرم گوشت مرغ، ۲ شانه تخم‌مرغ، و مقادیری پنیر، ماست و حبوبات خریداری کند. افزودن ماهی و گوشت بوقلمون به سبد کالا به این خانواده امکان می‌دهد تا با هزینه کمتر، تنوع پروتئینی بیشتری در رژیم غذایی خود داشته باشند. مبلغ ۱.۶ میلیون تومان نقدی نیز برای پوشش سایر هزینه‌ها مانند کرایه خانه، قبوض، هزینه‌های تحصیل فرزندان و خرید میوه و سبزیجات که در سبد کالابرگ نیست، مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای این خانواده، طرح کالابرگ یک حمایت حیاتی است که بخش قابل توجهی از امنیت غذایی آنها را تضمین می‌کند.

 

سناریوی ۲: زوج جوان در دهک ششم (خانواده طبقه متوسط پایین)

 

این زوج جوان هر دو شاغل هستند اما درآمد مجموع آنها در حدی است که آنها را در دهک ششم درآمدی قرار می‌دهد. آنها در یک شهر بزرگ مستأجر هستند و بخش قابل توجهی از درآمدشان صرف هزینه مسکن می‌شود.

• مجموع حمایت ماهانه: این خانواده دو نفره به ازای هر نفر ۶۵۰ هزار تومان (۳۰۰ هزار تومان نقدی و ۳۵۰ هزار تومان کالابرگ) دریافت می‌کند. مجموع حمایت ماهانه آنها ۱,۳۰۰,۰۰۰ تومان است.
• چالش‌ها و واقعیت‌ها: بر اساس برآوردهای کمیته دستمزد، هزینه سبد معیشت یک خانوار کارگری در مهر ماه ۱۴۰۴ بین ۲۴ تا ۴۷ میلیون تومان تخمین زده شده است.⁶² در چنین شرایطی، مبلغ ۱.۳ میلیون تومان حمایت دولتی، تنها کسر کوچکی (حدود ۳ تا ۵ درصد) از هزینه‌های واقعی زندگی آنها را پوشش می‌دهد. اعتبار ۷۰۰ هزار تومانی کالابرگ برای آنها تنها برای خرید بخشی از اقلام اساسی یک یا دو هفته کافی است و تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر وضعیت کلی معیشت آنها ندارد. برای این گروه، طرح کالابرگ بیشتر یک کمک‌هزینه جزئی و نمادین است تا یک راهکار بنیادین برای مقابله با فشار اقتصادی. این سناریو به وضوح شکاف عمیق میان سطح حمایت‌های دولتی و واقعیت‌های اقتصادی طبقه متوسط را به تصویر می‌کشد.

 

سناریوی ۳: سرپرست خانوار بازنشسته در تهران، مالک یک آپارتمان، با درآمد ترکیبی ۳۰ میلیون تومان (دهک هشتم)

 

این خانوار سه نفره شامل یک زوج بازنشسته و یک فرزند دانشجو است. آنها مالک یک آپارتمان معمولی در تهران هستند و مجموع حقوق بازنشستگی و درآمد فرزندشان به ۳۰ میلیون تومان در ماه می‌رسد.

• وضعیت یارانه: بر اساس معیارهای جدید وزارت رفاه، داشتن مالکیت مسکن در تهران و درآمد ماهانه ۳۰ میلیون تومان برای یک خانواده، آنها را در دهک هشتم یا بالاتر قرار می‌دهد.²¹ در نتیجه، این خانواده از دریافت اعتبار کالابرگ محروم شده و تنها یارانه نقدی ۳۰۰ هزار تومانی به ازای هر نفر (مجموعاً ۹۰۰ هزار تومان) را دریافت می‌کند. آنها همچنین در معرض خطر حذف کامل از فهرست یارانه‌بگیران قرار دارند.
• احساس بی‌عدالتی و فرآیند اعتراض: از دید این خانواده، درآمد ۳۰ میلیون تومانی در تهران با توجه به هزینه‌های سرسام‌آور درمان، تحصیل، حمل‌ونقل و نگهداری منزل، به هیچ وجه نشانگر ثروتمندی نیست. آنها خود را جزو طبقه متوسطی می‌دانند که برای تأمین هزینه‌ها با دشواری روبرو هستند. سرپرست این خانوار با احساس بی‌عدالتی به سامانه hemayat.mcls.gov.ir مراجعه کرده و اعتراض خود را ثبت می‌کند. چالش اصلی او در این فرآیند، اثبات هزینه‌های بالای نامرئی زندگی در پایتخت در مقابل داده‌های خشک و رسمی دولت (مالکیت ملک و درآمد ثبت‌شده) است. این سناریو نمونه‌ای بارز از خطاهای نظام دهک‌بندی است که در آن، شاخص‌های ساده‌انگارانه نمی‌توانند پیچیدگی‌های وضعیت اقتصادی خانوارها را به درستی منعکس کنند و منجر به حذف افراد نیازمند از چتر حمایتی می‌شوند.

 

بخش ۵: مثال‌های تخصصی: تحلیل‌های اقتصادی و فنی

 

تحلیل طرح کالابرگ الکترونیک از منظر تخصصی، ابعاد عمیق‌تری از منطق سیاست‌گذاری، چالش‌های فنی و پیامدهای اقتصادی آن را آشکار می‌سازد. این بخش به بررسی سه جنبه کلیدی می‌پردازد: کارایی اقتصادی، معماری داده و پایداری مالی.

 

تحلیل اقتصادی: کارایی یارانه نقدی در برابر یارانه کالایی

 

در ادبیات کلاسیک اقتصاد رفاه، یک اصل بنیادین وجود دارد: یارانه‌های نقدی (Cash Transfers) به دلیل حفظ حق انتخاب مصرف‌کننده و اجازه دادن به او برای به حداکثر رساندن مطلوبیت خود، همواره بر یارانه‌های کالایی (In-Kind Transfers) ارجحیت دارند. یک یارانه کالایی مانند کالابرگ، با محدود کردن انتخاب به سبدی مشخص از کالاها، می‌تواند منجر به «اثر جانشینی» نامطلوب شود و رفاه فرد را به اندازه معادل نقدی آن افزایش ندهد. به عنوان مثال، ممکن است یک خانوار ترجیح دهد به جای خرید شیر بیشتر، آن پول را صرف هزینه آموزش فرزندش کند.

با این حال، دولت ایران در طراحی طرح کالابرگ، آگاهانه از این اصل اقتصادی فاصله گرفته و بر «اثر درآمدی» یارانه بر روی کالاهای خاص تمرکز کرده است. منطق این تصمیم، که در شرایط بحرانی اقتصادی قابل دفاع است، بر پایه «پدرسالاری لیبرال» (Libertarian Paternalism) استوار است. سیاست‌گذار با این فرض که خانوارها ممکن است در شرایط فشار اقتصادی، انتخاب‌های بهینه برای سلامت و تغذیه خود انجام ندهند (مثلاً کالاهای مغذی را با کالاهای ارزان‌تر و کم‌ارزش‌تر جایگزین کنند)، با محدود کردن انتخاب، آنها را به سمت یک الگوی مصرف سالم‌تر «هدایت» می‌کند. در واقع، دولت تضمین حداقل امنیت غذایی و جلوگیری از سوءتغذیه را بر حداکثرسازی مطلوبیت تئوریک فردی ارجح دانسته است.¹² این یک مبادله (trade-off) آشکار میان آزادی انتخاب مصرف‌کننده و اهداف کلان بهداشت عمومی است.

 

تحلیل فنی: معماری داده و چالش‌های وسع‌سنجی

 

موفقیت طرح کالابرگ به طور کامل به دقت و صحت نظام «آزمون وسع» وابسته است. پایگاه رفاه ایرانیان به عنوان مغز متفکر این سیستم، تلاش می‌کند با تجمیع و تحلیل داده از منابع متعدد و ناهمگون، یک پروفایل اقتصادی جامع برای هر خانوار ایرانی ایجاد کند.²⁵ این منابع شامل داده‌های هویتی از سازمان ثبت احوال، داده‌های مالکیت از سازمان ثبت اسناد و املاک و نیروی انتظامی، و مهم‌تر از همه، داده‌های تراکنش‌های مالی از بانک مرکزی است.

با این وجود، این معماری داده‌محور با یک چالش ساختاری و بنیادین روبروست: اقتصاد غیررسمی. در اقتصادی که بخش بزرگی از فعالیت‌ها به صورت نقدی و ثبت‌نشده انجام می‌شود، اتکای صرف به داده‌های رسمی منجر به خطاهای سیستماتیک در شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها می‌شود. این خطاها به دو شکل عمده بروز می‌کنند:

1. خطای نوع اول (False Negative): حذف ناعادلانه خانوارهای نیازمند. برای مثال، یک کارگر ساختمانی که درآمد پایینی دارد اما به دلیل یک معامله خانوادگی، مبلغ قابل توجهی به صورت مقطعی به حسابش واریز شده، ممکن است به اشتباه در دهک‌های بالا شناسایی و از یارانه حذف شود.
2. خطای نوع دوم (False Positive): شمول ناعادلانه خانوارهای غیرنیازمند. برای مثال، فردی با یک کسب‌وکار پردرآمد اما غیررسمی که تراکنش‌های بانکی محدودی دارد و اموال خود را به نام دیگران ثبت کرده، ممکن است در دهک‌های پایین شناسایی شده و از حمایت دولتی برخوردار شود.

اعتراضات گسترده مردمی و مثال‌های نقض فراوان که در رسانه‌ها مطرح می‌شود، صرفاً اشتباهات موردی نیستند، بلکه نشان‌دهنده همین ضعف ساختاری در نظام وسع‌سنجی هستند.⁶⁵ تا زمانی که دولت راهکاری برای تخمین درآمدهای غیررسمی نیابد، این خطاها و احساس بی‌عدالتی ناشی از آن، پاشنه آشیل این طرح باقی خواهد ماند.

 

تحلیل سیاستی: پایداری منابع مالی و رضایت عمومی

 

دوام و موفقیت بلندمدت طرح کالابرگ به دو عامل حیاتی بستگی دارد: تأمین منابع مالی پایدار و کسب رضایت عمومی.

• چالش تأمین مالی: منبع اصلی تأمین مالی مرحله پنجم، صرفه‌جویی حاصل از حذف یارانه نقدی و کالابرگ سه دهک بالای درآمدی (حدود ۲۷ میلیون نفر) اعلام شده است.¹² این استراتژی، هرچند روی کاغذ منطقی به نظر می‌رسد، اما در عمل با ریسک بالایی همراه است. فرآیند حذف یارانه‌بگیران به دلیل خطاهای ذکر شده در نظام دهک‌بندی، با مقاومت اجتماعی و سیاسی گسترده‌ای روبرو خواهد شد. هرگونه تأخیر یا عدم موفقیت در حذف کامل این سه دهک، منابع مالی طرح را به خطر انداخته و دولت را با کسری بودجه مواجه خواهد کرد؛ کسری بودجه‌ای که خود یکی از ریشه‌های اصلی تورم در اقتصاد ایران است.⁶⁹
• ارزیابی رضایت عمومی: نظرسنجی انجام‌شده توسط مرکز پژوهش‌های مجلس، تصویری دوگانه از رضایت عمومی ارائه می‌دهد.⁷¹ از یک سو، نفس دریافت حمایت مالی مورد استقبال قرار گرفته است (بیش از ۵۲٪ رضایت زیاد یا خیلی زیاد). اما از سوی دیگر، مشکلات اجرایی جدی، کارآمدی طرح را زیر سوال برده است:
  • مشکلات زنجیره تأمین: بیش از نیمی از مشمولان (۵۳.۹٪) با مشکل «موجود نبودن برخی اقلام» در فروشگاه‌ها مواجه شده‌اند.
  • محدودیت در انتخاب: نیمی از کاربران (۵۰.۸٪) از محدود بودن خرید به ۱۱ قلم کالا ناراضی هستند و حدود ۳۸٪ ترجیح می‌دهند به جای کالابرگ، پول نقد دریافت کنند.
  • مشکلات لجستیکی: بیش از یک سوم کاربران (۳۴.۴٪) از «شلوغی و صف‌های طولانی» شکایت دارند.

این آمارها نشان می‌دهد که موفقیت طرح تنها در گرو تأمین مالی نیست، بلکه به شدت به کارایی زنجیره تأمین، لجستیک توزیع و توانایی شبکه خرده‌فروشی در پاسخگویی به تقاضای ایجادشده بستگی دارد.

 

بخش ۶: جداول مفید

 

برای ارائه یک تصویر جامع و فشرده از ابعاد مختلف طرح کالابرگ الکترونیک و سیاست‌های یارانه‌ای، جداول زیر اطلاعات کلیدی را به صورت طبقه‌بندی شده نمایش می‌دهند.

 

جدول ۲: گاه‌شمار تحولات کلیدی سیاست‌های یارانه‌ای در ایران (۱۳۸۹-۱۴۰۴)

 

این جدول، سیر تکامل سیاست‌های حمایتی دولت را از پرداخت نقدی همگانی تا مدل ترکیبی و هدفمند کنونی به تصویر می‌کشد.

 

جدول ۳: مقایسه سبد کالایی طرح کالابرگ (مراحل اولیه در برابر مرحله پنجم)

 

این جدول تغییرات در سبد کالایی را نشان می‌دهد که بیانگر تغییر رویکرد دولت به سمت بهبود کیفیت تغذیه خانوارهاست.

اقلام سبد اولیه (۱۱ قلم اصلی)	اقلام اضافه شده در مرحله پنجم (آبان ۱۴۰۴)
۱. شیر کم چرب	۱. گوشت بوقلمون
۲. پنیر	۲. گوشت بلدرچین
۳. ماست	۳. ماهی
۴. تخم مرغ	۴. میگو
۵. گوشت مرغ
۶. گوشت قرمز منجمد
۷. روغن مایع
۸. ماکارونی
۹. برنج
۱۰. حبوبات (عدس، لوبیا، نخود)
۱۱. قند و شکر

منابع: ¹²

 

جدول ۴: معیارهای اصلی شناسایی و دهک‌بندی خانوارها (بر اساس آخرین آیین‌نامه‌ها)

 

این جدول شاخص‌های کلیدی مورد استفاده در فرآیند آزمون وسع برای تعیین دهک درآمدی خانوارها را خلاصه می‌کند.

 

جدول ۵: فهرست فروشگاه‌های زنجیره‌ای اصلی طرف قرارداد طرح

 

این جدول لیستی از بزرگترین فروشگاه‌های زنجیره‌ای را ارائه می‌دهد که شهروندان می‌توانند با استفاده از اعتبار کالابرگ خود از آنها خرید کنند.

نام فروشگاه	نوع فعالیت
افق کوروش	فروشگاه زنجیره‌ای مواد غذایی و کالای مصرفی
جانبو	فروشگاه زنجیره‌ای اقتصادی
رفاه	فروشگاه زنجیره‌ای بزرگ (هایپرمارکت)
اتکا	فروشگاه زنجیره‌ای وابسته به نیروهای مسلح (برای عموم آزاد)
هفت	فروشگاه زنجیره‌ای مواد غذایی
دیلی مارکت	فروشگاه‌های کوچک محلی
هایپراستار	فروشگاه زنجیره‌ای بزرگ (هایپرمارکت)
شهروند	فروشگاه زنجیره‌ای وابسته به شهرداری تهران
گندم	فروشگاه زنجیره‌ای مواد غذایی
محسن	فروشگاه زنجیره‌ای خواربار و مواد پروتئینی
مینومارت	فروشگاه مواد غذایی گروه صنعتی مینو
هایپر فامیلی	فروشگاه زنجیره‌ای خانوادگی
وال مارکت	فروشگاه زنجیره‌ای مدرن

علاوه بر این، بیش از ۲۳۰ هزار سوپرمارکت و فروشگاه محلی در سراسر کشور به این شبکه متصل هستند.³⁹

 

بخش ۷: سوالات متداول (FAQ)

 

در این بخش به سوالات رایج و پرتکرار شهروندان در خصوص طرح کالابرگ الکترونیک بر اساس اطلاعات موجود پاسخ داده می‌شود.

۱. چگونه می‌توانم از باقیمانده اعتبار کالابرگ خود مطلع شوم؟

سه روش اصلی برای استعلام اعتبار وجود دارد:

• کد دستوری (USSD): شماره‌گیری کد #1463*500* با تلفن همراهی که به نام سرپرست خانوار است.⁶
• اپلیکیشن «شما»: نصب و استفاده از برنامه کاربردی «شما» (شبکه ملی اعتبار) که علاوه بر موجودی، اطلاعات کاملی از تراکنش‌ها و فروشگاه‌های نزدیک را ارائه می‌دهد.⁶
• ربات پیام‌رسان: استفاده از ربات کالابرگ در پیام‌رسان «بله».⁶

۲. آیا برای خرید باید از کارت بانکی خاصی (مثلاً کارت یارانه) استفاده کنم؟

خیر. شما می‌توانید از هر کارت بانکی که به نام سرپرست خانوار باشد، برای خرید استفاده کنید. سیستم به صورت هوشمند از طریق کد ملی، اعتبار شما را شناسایی و اعمال می‌کند.³⁶

۳. اگر مبلغ خریدم از اعتبار کالابرگ بیشتر شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

مبلغ تا سقف اعتبار از کالابرگ شما کسر می‌شود و شما باید مابه‌التفاوت آن را از طریق همان کارت بانکی یا به صورت نقدی پرداخت کنید.³⁵

۴. آیا می‌توانم تمام اعتبارم را برای خرید فقط یک نوع کالا (مثلاً فقط برنج) استفاده کنم؟

در برخی از مراحل اولیه طرح، محدودیت‌هایی برای خرید از گروه‌های کالایی مختلف (لبنیات، پروتئین، خواربار) وجود داشت تا تنوع تغذیه‌ای خانوار تضمین شود. برای اطلاع از شرایط دقیق مرحله فعلی، بهتر است به اطلاعیه‌های رسمی وزارت رفاه مراجعه کنید.³⁴

۵. مهلت استفاده از اعتبار هر مرحله چقدر است و آیا به ماه بعد منتقل می‌شود؟

اعتبار تخصیص‌یافته در هر مرحله معمولاً تا پایان همان ماه یا دوره زمانی مشخص شده معتبر است و قابل انتقال به دوره بعدی نیست. در صورت عدم استفاده، اعتبار باقی‌مانده حذف خواهد شد.²

۶. دهک درآمدی خانواده من به اشتباه تعیین شده است. چگونه می‌توانم اعتراض کنم؟

شما می‌توانید اعتراض خود را به صورت غیرحضوری ثبت کنید:

• سامانه حمایت: مراجعه به وب‌سایت hemayat.mcls.gov.ir و ثبت درخواست بازبینی در بخش مربوطه.⁶
• تماس تلفنی: تماس با مرکز پاسخگویی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به شماره ۰۲۱۶۳۶۹.⁶

۷. از کجا بفهمم کدام فروشگاه‌ها در نزدیکی من عضو طرح کالابرگ هستند؟

بهترین راه برای یافتن فروشگاه‌های طرف قرارداد، استفاده از اپلیکیشن «شما» است. این اپلیکیشن با دسترسی به موقعیت مکانی شما، نزدیک‌ترین فروشگاه‌های مجاز را روی نقشه نمایش می‌دهد.⁴² همچنین فهرست فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ در جدول شماره ۵ این گزارش آمده است.

۸. آیا با استفاده از اعتبار کالابرگ، یارانه نقدی من قطع می‌شود؟

خیر. در مدل جدید که از آبان ۱۴۰۴ اجرا می‌شود، این دو پرداخت کاملاً مجزا هستند. خانوارهای مشمول (دهک‌های ۱ تا ۷) هم یارانه نقدی ماهانه خود را دریافت می‌کنند و هم اعتبار کالابرگ به آنها تخصیص می‌یابد.⁶

۹. وضعیت حمایتی دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰ چگونه است؟

بر اساس سیاست‌های فعلی:

• دهک‌های ۸ و ۹: فقط یارانه نقدی ماهانه (۳۰۰ هزار تومان برای هر نفر) را دریافت می‌کنند و مشمول طرح کالابرگ نیستند.⁹
• دهک ۱۰: از دریافت هر دو نوع حمایت (یارانه نقدی و کالابرگ) محروم شده است.⁸